Stewia. Bezkaloryczny słodzik roślinny jako naturalna alternatywa dla cukru

Szczyt stewii

Stevia rebaudiana wg polskiego nazewnictwa stewia, skupnia lub trawa miodowa to roślina charakteryzująca się słodkim smakiem.

Dzięki wysokiej zawartości związków słodzących (stewiozydy, glikozydy stewiolowe) przy praktycznie zerowej kaloryczności zyskała ogólnoświatową sławę. Obecnie jest uprawiana w wielu krajach stanowiąc naturalny słodzik będący zdrową alternatywą dla niezdrowego cukru oraz sztucznych słodzików.

Stewia na świecie

Szacuje się, że ponad 150 milionów ludzi stosuje stewie w codziennej diecie. Według prognoz, roślina w przyszłości może stać się dominującą bazą dla substancji słodzących w całej branży spożywczej.

Liście stewii są wykorzystywane do słodzenia różnych dań oraz napojów. Jest szeroko stosowana w krajach południowoamerykańskich skąd pochodzi i azjatyckich np. w Japonii od 1970 roku, gdzie obecnie jest najpowszechniejszą substancją słodzącą i stanowi 40% rynku słodzików a ogólne spożycie oscyluje na poziomie kilku tysięcy ton rocznie. Natomiast w USA ekstrakt ze stewii stał się czołową marką słodzików stołowych uznawaną przez 57% konsumentów.

Stevia jako produkt w pełni naturalny bez żadnego ładunku energetycznego doskonale zastępuje w diecie niezdrowy cukier i syntetyczne słodziki. Jest idealna dla diabetyków oraz osób odchudzających się. Natomiast wyizolowane glikozydy stewiolowe coraz częściej stanowią dodatek do:

• wszelkiego rodzaju napojów
• jogurtów i innych produktów nabiałowych
• wyrobów czekoladowych
• deserów, lodów i polew cukierniczych
• pieczywa, pączków i ciastek
• produktów sojowych i zbożowych, płatków
• sosów i keczupów
• przetworów owocowych i warzywnych, dżemów, powideł, przecierów i soków
• słodzików stołowych
• odżywek i suplementów
• słodkich przekąsek
• gum do żucia

Glikozydy stewiolowe są słabo wchłaniane w przewodzie pokarmowym. Dopiero w okrężnicy ulegają przemianie do stewiolu, który po wchłonięciu i związaniu z kwasem glukuronowym zostaje całkowicie wydalony jako glukuronian stewiolu wraz z moczem, podobnie jak pochodne glikozydów stewiolowych w postaci metabolitów.

Innymi słowy, stewia w diecie to brak kalorii ze słodkości, co stanowi niemałą rewolucję nie tylko w odchudzaniu. Jej zerowy indeks glikemiczny sprawia, że jest bezpieczna dla cukrzyków, którzy nie powinni spożywać produktów o indeksie przekraczającym 50 (IG cukru to 80), tym samym diabetycy już nie muszą rezygnować ze słodyczy.

Właściwości i działanie stewii

Zalety prozdrowotne

• Regularne spożywanie stewii wpływa na obniżenie ciśnienia krwi, tym samym wykazuje korzystne właściwości przy nadciśnieniu tętniczym.
• Wykazuje działanie antyseptyczne - przeciwbakteryjne i przeciwgrzybicze. Skutecznie niszczy np. bakterie E. coli, dlatego okłady ze stewii wspomagają gojenie ran, skaleczeń, zadrapań, oparzeń oraz chorób dermatologicznych jak trądzik, łojotok czy egzema.
• Zawiera około 10% związków słodzących, które są średnio 300 razy słodsze od typowego białego cukru (sacharozy), ale jednocześnie niekaloryczne. 1-2 łyżeczki sproszkowanych suszonych liści odpowiadają szklance cukru i w przeciwieństwie do cukru nie powodują procesów fermentacyjnych w jelitach.
• Pozytywnie wpływa na stężenie i tolerancję cukru we krwi, nie zaburza jego poziomu, tym samym jest bezpieczna dla diabetyków. Wg ich doniesień zastąpienie cukru i sztucznych słodzików stewią skutkuje poprawą samopoczucia fizycznego i psychicznego, czasami nawet pozwala zmniejszyć dawkę insuliny.
• Nie wywołuje próchnicy zębów, wspiera leczenie próchnicy i chorób dziąseł np. paradontozy. Składniki stewii w przeciwieństwie do cukru nie są przekształcane do kwasów przez bakterie w jamie ustnej, a właściwości przeciwbakteryjne hamują wzrost płytki nazębnej.
• Wspiera utratę nadwagi poprzez redukcję apetytu na słodycze i potrawy tłuste.
• Łagodzi rozstrój żołądka.
• Nie zawiera fenyloalaniny, dlatego może być spożywana przez chorych na fenyloketonurię (PKU).
• W kosmetyce składnik maseczek ujędrniających skórę, redukujących zmarszczki i poprawiających koloryt.
• Liście, dzięki bogatej zawartości naturalnych substancji poprawiają ogólny stan zdrowia i odporności, tym samym ograniczają częstotliwość infekcji jak grypa czy przeziębienie. Stewia to źródło substancji proimmunologicznych jak witamina C, selen i cynk. Więcej » Skład stewii »
• Wspiera leczenie uzależnień od tytoniu i alkoholu. Więcej » Dietoterapia alkoholizmu »
• Podejrzewane wspieranie leczenia osteoporozy przez stewie jest w trakcie badań.

Więcej » Właściwości, działanie, wskazania chorobowe i przegląd badań »

Zalety spożywcze

• Nadaje się do obróbki cieplnej (pieczenie, gotowanie) dzięki stabilności termicznej do 200°C.
• Nadaje się do kwaśnych potraw i zasadowych płynów dzięki stabilności chemicznej w szerokim zakresie pH 3-9.
• Jest rozpuszczalna w wodzie i alkoholu.
• Słodziki ze stewii można długo przechowywać, nie ulegają fermentacji. Znaleziono 62-letni liść stewii, który był nadal słodki. Reb A, najsłodszy składnik rośliny, zachowuje swoje pełne właściwości przez 2 latach przechowywania w temperaturze pokojowej i wilgotności względnej 60%.
• Nadaje się do samodzielnej uprawy dając pokaźne zbiory.

Szerokie badania nad właściwościami i składem stevii przeprowadzili naukowcy z Narodowego Instytutu Chorób Metabolicznych przy Uniwersytecie w Bethesda (stan Maryland w USA, ang. Division of Diabetes, Endocrinology, & Metabolic Diseases, DEM) oraz badacze z Uniwersytetu w Hiroszimie i Hokkaido.

Natomiast wyniki zaprezentowane na VII Kongresie Międzynarodowej Federacji Diabetycznej udowadniają, że regularne stosowanie nawet małych dawek stewii normalizuje poziom cukru we krwi bez żadnych skutków ubocznych. Wiele uznanych, międzynarodowych organizacji kontrolujących żywność m.in. EFSA i FSA potwierdziło bezpieczeństwo stewii dla zdrowia, jednak jednocześnie wskazało na konieczność dalszych badań, szczególnie długoterminowych.

Więcej » Pełna historia światowej ekspansji słodkiej stewii »